Giáo dục phổ thông mới: Học nặng hay học thật?

Chương trình giáo dục phổ thông mới đang trở thành đề tài gây tranh luận mạnh mẽ. Nhiều ý kiến cho rằng chương trình nặng nề và quá tải. Ngược lại, không ít chuyên gia khẳng định học sinh đang được học thật, học kỹ. Vậy đâu là sự thật?

Mục tiêu của chương trình giáo dục phổ thông mới

Chương trình giáo dục phổ thông mới được ban hành theo Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT. Mục tiêu là phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực học sinh. Thay vì học để thi, học sinh được định hướng học để hiểu và vận dụng. Bộ Giáo dục khẳng định nội dung chương trình giảm tải so với trước đây.

Theo đó, học sinh được chọn môn học phù hợp năng lực và định hướng nghề nghiệp. Ngoài các môn bắt buộc, học sinh có thể chọn từ các môn tự chọn như Âm nhạc, Tin học, Kinh tế. Việc phân hóa nội dung học tập rõ ràng hơn so với chương trình cũ.

Học sinh than phiền: chương trình học quá nặng?

Chương trình giáo dục phổ thông mới có đang quá nặng. Ảnh: Báo Lao động

Dù mục tiêu là giảm tải, nhiều học sinh và phụ huynh vẫn cảm thấy áp lực. Khảo sát của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam năm 2024 cho thấy 63% học sinh lớp 10 cảm thấy khối lượng học tập lớn. Gần 45% học sinh cho rằng việc chọn môn học là thách thức lớn.

Một học sinh lớp 11 tại Hà Nội chia sẻ: “Tôi phải học 10 môn, mỗi môn đều có bài kiểm tra dày đặc.” Nhiều học sinh cho rằng việc học phân hóa khiến lịch học không ổn định. Có trường hợp học sinh phải học 7-8 tiết mỗi ngày, chưa kể học thêm buổi tối.

Phụ huynh cũng có nhiều ý kiến trái chiều. Một phụ huynh tại TP.HCM nói: “Con tôi học lớp 10 nhưng đi học cả ngày như đại học.” Họ lo lắng rằng chương trình mới gây quá tải thay vì giảm tải như kỳ vọng.

Giáo viên và chuyên gia nói gì?

Trái với lo ngại của phụ huynh, nhiều giáo viên cho rằng chương trình đã cải tiến tích cực. Cô Nguyễn Thị Hồng, giáo viên Ngữ văn tại Nghệ An nhận xét: “So với trước, chương trình này rõ ràng về mục tiêu năng lực. Học sinh được rèn luyện tư duy, không học vẹt.”

PGS.TS Nguyễn Kim Hồng, nguyên Hiệu trưởng Đại học Sư phạm TP.HCM nhận định: “Học sinh thấy nặng là do chưa quen cách học mới. Giáo dục hiện nay cần thay đổi để theo kịp thế giới.” Ông cũng nhấn mạnh vai trò của giáo viên trong hướng dẫn học sinh học đúng phương pháp.

Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận việc triển khai còn nhiều bất cập. Đặc biệt, giáo viên ở nhiều địa phương còn lúng túng khi thực hiện chương trình mới. Việc thiếu tài liệu hướng dẫn và thiết bị giảng dạy cũng là một rào cản.

Sự khác biệt giữa “học nặng” và “học thật”

Khái niệm “học thật” được nhấn mạnh trong chương trình giáo dục phổ thông mới. Thay vì học thuộc lòng, học sinh được rèn luyện kỹ năng phân tích, sáng tạo. Ví dụ, môn Ngữ văn không chỉ yêu cầu học thuộc tác phẩm mà còn phân tích, nêu quan điểm cá nhân.

Tuy nhiên, để học sinh “học thật”, cần thời gian và phương pháp phù hợp. Việc đổi mới chương trình cần đi đôi với đổi mới thi cử, kiểm tra. Nếu bài kiểm tra vẫn theo kiểu cũ, học sinh vẫn học thuộc để đạt điểm cao.

Một nghiên cứu năm 2023 của Đại học Giáo dục – ĐHQG Hà Nội cho thấy: học sinh ở các trường có đội ngũ giáo viên được bồi dưỡng thường xuyên có kết quả tốt hơn. Họ không cảm thấy quá tải dù học chương trình mới. Điều này cho thấy chất lượng triển khai quyết định cảm nhận của học sinh.

Những thách thức khi triển khai chương trình

Triển khai chương trình giáo dục phổ thông mới đồng loạt trên toàn quốc là điều chưa từng có. Tuy nhiên, không phải trường nào cũng có đủ điều kiện thực hiện. Nhiều trường vùng sâu thiếu giáo viên, thiếu thiết bị dạy học, thiếu tài liệu bổ trợ.

Báo cáo của Bộ Giáo dục năm 2024 cho thấy: hơn 35% trường THPT chưa đáp ứng đủ giáo viên theo yêu cầu chương trình mới. Riêng môn Tin học, một số tỉnh thiếu đến 60% giáo viên so với yêu cầu tối thiểu.

Ngoài ra, việc chọn tổ hợp môn học ở cấp THPT gặp khó khăn. Do giới hạn về nhân sự và cơ sở vật chất, nhiều trường không thể mở đủ các tổ hợp học sinh mong muốn. Từ đó, mục tiêu cá thể hóa giáo dục bị ảnh hưởng đáng kể.

Những tín hiệu tích cực

Dù còn nhiều khó khăn, chương trình giáo dục phổ thông mới đã tạo ra những chuyển biến tích cực. Một số trường tại Hà Nội, Đà Nẵng, TP.HCM đã tổ chức lớp học tích hợp, dạy học qua dự án, học tập trải nghiệm. Học sinh được tham gia nghiên cứu khoa học, làm video, thuyết trình.

Nhiều giáo viên chủ động soạn bài giảng điện tử, ứng dụng công nghệ trong giảng dạy. Một giáo viên tại Trường THPT Gia Định (TP.HCM) chia sẻ: “Tôi sử dụng công cụ AI để xây dựng đề thi mở, tăng tính phản biện cho học sinh.”

Các kỳ thi học kỳ gần đây cho thấy sự thay đổi rõ nét trong cách ra đề. Đề thi chú trọng năng lực vận dụng và tư duy thay vì kiểm tra kiến thức đơn thuần. Điều này cho thấy giáo dục hiện nay đang đi đúng hướng với mục tiêu đổi mới.

Vai trò của phụ huynh và xã hội

Để học sinh không thấy học nặng, cần sự đồng hành từ phụ huynh và cộng đồng. Phụ huynh cần hiểu rõ mục tiêu chương trình, không gây áp lực điểm số. Họ nên khuyến khích con học cách tư duy và sáng tạo.

Xã hội cũng cần góp phần trong việc cung cấp tài nguyên học tập cho học sinh. Các tổ chức giáo dục có thể hỗ trợ qua học bổng, học liệu mở và chương trình học ngoại khóa. Đặc biệt, truyền thông cần cung cấp thông tin chính xác để phụ huynh không hiểu sai về chương trình.

Kết luận: học nặng hay học thật phụ thuộc vào cách thực hiện

Chương trình giáo dục phổ thông mới là bước đi quan trọng trong đổi mới giáo dục. Việc học sinh cảm thấy nặng hay không phụ thuộc vào cách triển khai của từng trường, từng giáo viên. Nếu thực hiện đúng cách, học sinh sẽ được học thật, học sâu và phát triển toàn diện.

Bộ Giáo dục cần tiếp tục hỗ trợ các địa phương trong việc triển khai chương trình. Cần có cơ chế linh hoạt trong lựa chọn môn học, tăng cường tập huấn giáo viên và kiểm tra hiệu quả thực tế. Quan trọng hơn cả, cần có thời gian để học sinh, phụ huynh và nhà trường thích nghi.

Chúng ta đang trong giai đoạn chuyển mình của hệ thống giáo dục. Sự thay đổi nào cũng đi kèm khó khăn. Nhưng nếu kiên trì và đúng hướng, chương trình giáo dục phổ thông mới sẽ là nền tảng vững chắc cho tương lai thế hệ trẻ.