.
Kỳ thi tốt nghiệp 2025: Phải giữ nguyên tắc ngữ liệu mở
Kỳ thi tốt nghiệp năm 2025 đang đến gần, và một trong những vấn đề nhận được sự quan tâm đặc biệt từ giáo viên, học sinh và phụ huynh là ngữ liệu sử dụng trong đề thi môn Ngữ văn. Theo định hướng của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Đề thi cần sử dụng ngữ liệu mở không có trong cả 3 bộ SGK hiện hành. Tuy nhiên, gần đây xuất hiện thông tin về khả năng sử dụng lại văn bản trong SGK. Gây không ít hoang mang trong cộng đồng giáo dục.
Ngữ liệu mở – nền tảng để đánh giá năng lực thực chất
Chương trình Ngữ văn 2018 nhấn mạnh việc phát triển năng lực và phẩm chất người học. Thay vì chỉ truyền thụ kiến thức. Do đó, để đánh giá đúng năng lực đọc hiểu, phân tích, cảm thụ văn học và tư duy sáng tạo của học sinh, ngữ liệu trong các đề thi, đặc biệt là kỳ thi tốt nghiệp. Cần được lấy từ nguồn ngoài sách giáo khoa.
Sự thay đổi này giúp học sinh tránh việc học thuộc lòng một cách máy móc. Khuyến khích tư duy độc lập và khả năng vận dụng linh hoạt kiến thức đã học. Việc sử dụng lại các văn bản đã học đều gây ra sự thiếu công bằng giữa các thí sinh.
Hệ thống văn bản pháp lý khẳng định rõ việc sử dụng ngữ liệu mở
Có thể điểm lại một số văn bản pháp lý quan trọng để củng cố lập luận:
- Chương trình môn Ngữ văn 2018 (ban hành theo Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT). Yêu cầu đề thi cần “tránh dùng lại các văn bản đã học”. Nhằm đánh giá chính xác năng lực học sinh.
- Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT, tại Điều 4, khẳng định nguyên tắc đánh giá phải “chính xác, công bằng, toàn diện, trung thực và khách quan”.
- Công văn 3175/BGDĐT-GDTrH (2022) và Công văn 3935/BGDĐT-GDTrH (2024). Nêu rõ yêu cầu không sử dụng lại ngữ liệu từ sách giáo khoa trong các đề kiểm tra và đề thi đánh giá định kỳ.
Đề minh họa kỳ thi 2025 công bố tháng 3/2024 sử dụng ngữ liệu mới. Không trùng với sách giáo khoa hiện hành. Không trích từ bất kỳ bộ sách giáo khoa nào. Điều này càng củng cố cam kết của Bộ GD&ĐT trong việc bảo đảm tính công bằng và khoa học của đề thi.
Sự khác biệt giữa hai chương trình giáo dục
Năm 2025 là năm đầu tiên tổ chức kỳ thi cho học sinh học theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Tuy nhiên, vẫn còn một số thí sinh học theo Chương trình 2006 chưa tốt nghiệp, do đó kỳ thi sẽ có hai dạng đề:
- Đề thi theo Chương trình 2018: Dành cho học sinh lớp 12 năm học 2024–2025, sử dụng hoàn toàn ngữ liệu mới, ngoài sách giáo khoa.
- Đề thi theo Chương trình 2006: Dành cho thí sinh cũ chưa tốt nghiệp hoặc có nguyện vọng thi lại, có thể sử dụng ngữ liệu từ sách giáo khoa theo chương trình cũ.
Điều này được quy định rõ trong Thông tư 24/2024/TT-BGDĐT, ban hành ngày 24/12/2024. Sự phân biệt này là hợp lý, đảm bảo tính phù hợp theo chương trình học của từng thí sinh.
Cảnh báo việc quay lại “học tủ” và ôn luyện máy móc
Nếu dùng lại văn bản đã học, học sinh buộc phải ôn cả 3 bộ SGK để đảm bảo an toàn. Gây nên áp lực, rối loạn phương pháp học tập, đi ngược định hướng phát triển năng lực học sinh. Điều này đi ngược lại hoàn toàn với tinh thần đổi mới giáo dục. Gây bất công cho học sinh ở những trường lựa chọn các bộ sách khác nhau.
Với vai trò là một giáo viên trung học phổ thông, người viết cho rằng đề thi tốt nghiệp năm 2025 không nên sử dụng lại bất kỳ đoạn trích nào từ những văn bản đã học. Nhằm duy trì tính khách quan, công bằng và khuyến khích học sinh phát triển năng lực thực sự.
Kết luận
Việc sử dụng ngữ liệu mở trong đề thi môn Ngữ văn là một chủ trương đúng đắn, thể hiện rõ định hướng đổi mới giáo dục trong kỳ thi tốt nghiệp năm 2025. Điều này giúp đánh giá khách quan, toàn diện năng lực học sinh. Đồng thời hạn chế học tủ, học thuộc lòng và sao chép.
Bộ GD&ĐT cần tiếp tục khẳng định và thực hiện nhất quán yêu cầu này để đảm bảo công bằng và chất lượng cho kỳ thi mang tính bước ngoặt trong công cuộc cải cách giáo dục hiện nay.
